Bomen maken eigen klimaat

Bossen blijken veel invloed te hebben op het lokale klimaat. Boven bossen vormen zich 10% meer wolken dan in het overige landschap. Dat betekent dat bomen niet alleen door het vastleggen van CO2 kunnen helpende klimaatverandering af te remmen, maar ook voor vocht in de atmosfeer te brengen en via de wolken voor (meer) schaduw te zorgen.

foto Pixabay. Bossen vormen wolken

Onderzoekers van Wageningen Universiteit & Research en het KNMI hebben samen met collega's in andere landen. satellietgegevens over een periode van 10 jaar van Europa en Afrika bestudeerd. Zo ontdekten zij dat zich boven bossen tot 10% méér wolken vormen dan in de omringende omgeving, zonder dicht bomenbestand. Die wolken zorgen voor verkoeling en regen in het gebied met de wind mee.
Dit rapport werd begin januari 2017 in Nature Communicatons gepubliceerd.

Het is al langer bekend dat bomen in dichte formatie (zoals in bossen en parken) de vochtigheid en warmte in hun omgeving in balans houden en helpen wateroverlast te verminderen. Dat is vooral op lokale schaal effectief. Dat bossen voor meer wolken zorgen en zo ook in een groter gebied vocht en temperatuur reguleren, was tot nu toe niet geheel duidelijk.
Dit is echter precies het mechanisme waarop regenwouden zich in stand houden. Hieraan is bijvoorbeeld ook de Nijl te danken, die vanuit het Victoriameer wordt gevoed door regenwolken die in de wouden vanaf Kongo opstijgen en in oostelijke richting drijven.

De wetenschappers uit Nederland, België, Engeland en Frankrijk hebben hun onderzoek geconcentreerd op twee bosgebieden in Frankrijk. Dit betreft vlak land, belangrijk, want in heuvelachtig gebied kan omhoog gestuwde wind eveneens voor wolken en neerslag zorgen en de betrouwbaarheid van de meetgegevens verminderen. Bij vlak land is die invloed uitgesloten. De wolken zorgen benedenwinds voor meer bewolking en schaduw, extra neerslag is niet direct gemeten. Ook is het effect van wolkenvorming in de ochtend en avond het sterkste, omdat er dan minder wind is en de wolken langer boven de bossen blijven hangen en zich daar verzamelen.

Van belang voor de planning en het onderhoud van bossen en parken.

Een ongelukkig toeval kwam de onderzoekers te hulp, zodat hun bevindingen meer gewicht kregen.
In 2009 richtte de storm Klaus in de regio Bordeaux grote schade in de bossen aan. Heel veel bomen sneuvelden toen. In de jaren erna constateerden de onderzoekers in die regio aanmerkelijk minder wolkenvorming dan in de jaren vóór 2009. Een oorzakelijk verband tussen de aanwezigheid van bomen en wolkenvorming is daarmee aangetoond.

Mooi dat we dit nu met zoveel zekerheid weten. Maar welk mechanisme erachter zit is nog onduidelijk. Toch is dit onderzoek belangrijk voor de planning en onderhoud van bossen en (grotere) parken. Bomen blijken niet alleen hun eigen (micro)klimaat te maken, maar ook significant bij te dragen aan de beheersing van de klimaatverandering. En zoals in het vorige artikel werd onderstreept, moeten dus vooral de oudere bossen respecteren en behouden.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Blijf op de hoogte en abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Opwarming laat planten sneller groeien

Iedere kastuinder weet het: met hogere temperaturen, meer licht en CO2 zullen planten sneller groeien. Voor een tuinder is dit een belangrijk gegeven, omdat hij daarmee sneller en meer kan oogsten. Hetzelfde zien we ook in de natuur. De opwarming van het klimaat versnelt de groei van planten en bomen, vooral in de warmere klimaatzones. Mooi, zou je denken, dan wordt er meer CO2 in biomassa vastgelegd. Zo zet de natuur zelf een rem op die gevreesde opwarming.

Maar is dat wel zo?

Een Zwitserse wetenschapper besloot dit eens uit te zoeken.
De vaststelling dat zich sneller biomassa vormt kon wel worden bevestigd. Maar de prijs voor dit fenomeen is, dat het groen dan ook eerder afsterft.

In de biomassa wordt CO2 vastgelegd. Als afvalproduct geeft de plant zuurstof terug aan zijn omgeving. Maar een deel van die zuurstof gebruiken planten zelf weer voor hun stofwisseling. En als planten afsterven zullen (micro-)organismen, die de boel afbreken, weer zuurstof gebruiken voor hun recycling proces. Het netto effect van de zuurstofproductie door planten is dus vrij klein.

Als planten afsterven zal een deel van het vastgelegde CO2 ook weer vrij komen. Het netto effect van koolstofbinding is dus ook niet zo groot. Hoe sneller planten (en bomen) groeien, hoe sneller ze sterven en worden afgebroken. De rem waarop we hadden gehoopt, werkt dus niet echt. De cyclus versnelt alleen maar.

Daarmee vervalt ook het argument dat biomassa verstoken voor de elektriciteitsproductie klimaat-neutraal is.

Om een rem op de opwarming van het klimaat te zetten, zullen we meer levende biomassa moeten creëren. Met andere woorden, de bossen zoveel mogelijk in stand houden en liefst nog uitbreiden. Daarmee vervalt ook het argument dat biomassa verstoken voor de elektriciteitsproductie klimaat-neutraal is. Door biomassa te verbranden wordt versneld CO2 aan het milieu toegevoegd. Zeker nu blijkt dat de productie van biomassa in veel landen hoger is dan er van nature kan na groeien.

Om de klimaatverandering te vertragen zullen we wereldwijd de CO2 uitstoot moeten verminderen en het areaal aan bossen en bomen in de openbare ruimte moeten uitbreiden.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Kun je zelf iets tegen klimaatverandering doen(2)

Door klimaatverandering gaan we een tijd vol rampspoed tegemoet. Dit klinkt nogal pessimistisch, maar we moeten ook reëel zijn. Door opwarming zullen we vaker met hittestress te maken krijgen, meer kans op overstromingen door hevige regenval, smeltende gletsjers en smeltend poolijs. Dit leidt tot extreme droogte op één deel van de wereld en overstromingen in een ander deel. Nu al worden er oorlogen gevoerd om de gevolgen van deze veranderingen, met name door water- en voedseltekort.
Wat kun jij doen om de klimaatverandering af te remmen? 
Onder het motto, verander de wereld, begin bij jezelf, hier in twee delen een aantal tips om zelf in actie te komen. Hier het tweede deel.

Foto Pixabay. Houd je banden op de juiste spanning.

Stop de verkwisting
Zorg dat je auto goed onderhouden wordt. Een erg belangrijk onderdeel is de bandenspanning. Bij te lage spanning is de rolweerstand te hoog. Bij een te hoge spanning slijt de band sneller en heb je minder grip. Kijk op het etiket, vaak in de deurstijl van je auto, wat de juiste bandenspanning is. En controleer dat regelmatig.
Een auto is een energie-grootverbruiker. Daarom is het extra belangrijk dat hij prima in orde is. Is de ontsteking goed afgesteld? Als hij moeilijk start, is dat al een teken dat er iets niet klopt. Laat het nakijken. Olie verversen? Doe dat op tijd, als de motor goed gesmeerd wordt is de slijtage minder en de interne weerstand kleiner. Als alle onderdelen soepel lopen scheelt dat in brandstofverbruik. Laat ook niet onnodig obstakels als een dakdrager op de auto zitten. De luchtweerstand verhoogt je brandstofverbruik. En kijk eens in de kofferbak of laadruimte, of daar niet onnodig spullen liggen. Ze verhogen het gewicht van de auto en .......ja, dat kost weer extra brandstof.
Ben je toe aan een nieuwe auto? Kijk dan eens naar een hybride of elektrische auto. De elektrische tractie heeft een dubbel zo grote efficiëntie als die van een brandstofmotor. OK, de accu's zijn nog erg duur en het maken van accu's is alles behalve milieuvriendelijk. Toch is het netto resultaat zowel voor het milieu als voor je portemonnee positief.

Thuis en op kantoor
Doe het licht uit! Dat riepen we tot in den treuren toen de kinderen klein waren. Omdat we toen nog gewoon gloeilampen hadden, was dat extra belangrijk. Nu met spaar- en LED-lampen is het niet meer zo erg als je het eens vergeet. Toch is het een goede gewoonte om het licht uit te doen als je een ruimte verlaat en er niet binnen enkele minuten naar terugkeert. Alle beetjes helpen.
Haal die opladers uit het stopcontact! Ook als er niets wordt opgeladen gebruiken ze stroom. De primaire spoel is steeds kortgesloten, er gaat dus continue stroom doorheen. Gebruik je de computer niet meer? Sluit 'm dan af en bij een laptop haal je ook de adapter uit het stopcontact. Om dezelfde reden als voor de opladers. Bedenk ook dat vrijwel alle elektrische apparaten via een power supply met het stopcontact verbonden zijn. De TV, de router, de radio, maar bijvoorbeeld ook dimbare verlichting. Ook hier staat een deel van het apparaat (stand by) onderstroom. Bij sommige apparaten zit de aan/uit vóór de power supply, in zo'n geval hoef je de stekker niet uit het stopcontact te halen.
Je kunt bijvoorbeeld een aantal apparaten op een verlengkabel aansluiten, die een schakelknop heeft. Er zijn  ook verlengkabels te koop, die automatisch alles uitschakelen als de hoofdgebruiker uit gaat. Dan is er maar één bron stand by in plaats van 8 of 10.
Koop je nieuwe apparaten, zoals een koelkast of een diepvries, een wasmachine of een droger, etc. Kies dan de zuinigste in zijn soort (A+++). Wassen op lagere temperatuur, als dat kan. Drogen in de zon, scheel ook.
Installeer zonnepanelen. Die worden steeds efficiënter, het kan dus lonen om de ontwikkelingen van de komende jaren af te wachten. Je kunt ook certificaten kopen van een lokaal windmolen initiatief. In beide gevallen krijg je goedkoop groene stroom. Al vind ik dat wel een beetje moeilijk te verkopen, als je meterkast toch gewoon op het openbare net is aangesloten. Er komt maar één soort stroom uit je stopcontact. En helemaal zelfvoorzienend worden is voorlopig geen optie. Bij toekomstige nieuwbouwwijken is dit wel de bedoeling. Even geduld dus.

Eet slimmer
Bedenk dat de productie van vlees erg veel energie en water kost. Nu ben ik zelf geen fan van vegetarisch eten, maar wat minder vlees eten is toch niet zo'n slecht idee. Als de welvaart in andere delen van de wereld toeneemt, zullen de mensen daar meer vlees gaan eten. Zij vinden dat dit bij de status van meer welvaart hoort. Dat houd je ook met gerichte voorlichting niet tegen. Daarom is het belangrijk dat de meer ontwikkelde volkeren hun verantwoordelijkheid nemen en minder vlees eten. Zo sparen we ook de bossen in verre landen. Die bossen zijn onmisbaar om CO2 vast te leggen.
Moeten we overschakelen op insecten? In veel landen zien ze dat als een delicatesse. Wij Europeanen moeten daar nog aan wennen. Het is een prima alternatief. De voedingswaarde tegenover het energie gebruik is ook veel gunstiger. Maar eetbare insecten in Europa zijn nog relatief duur. Toch zal het steeds vaker in ons voedsel verwerkt worden.
Gebruik lokale producten van het seizoen. Kook met verse ingrediënten. Voedselproducenten en supermarkten zullen dit niet graag horen, maar bewerkt voedsel kost onnodig extra energie voordat het op je bord belandt. Neem bijvoorbeeld palmolie. Het zit bijna overal in verwerkt. Dit product moet van ver komen, want het is een tropisch product. Daar, in die tropische landen, worden bossen gerooid of erger, platgebrand om plaats te maken voor productiebomen. Dit gaat ten koste van de biodiversiteit in die regio en veel dieren en planten worden daar met uitsterven bedreigd. Daarbij komt dat palmolie niet goed voor je is, het bevat verzadigde vetten en transvetten. Zo zijn er meer voedingsproducten die onze ecologische voetafdruk onnodig groot maken, bijvoorbeeld omdat ze eerst een verre reis maken en soms ook minder gezond zijn. Wees kritisch op wat je koopt en eet.

Duurzaam hout
Gebruik hout waarvan je zeker weet dat het duurzaam geproduceerd is. Jaarlijks wordt er wereldwijd zo'n 133.000 vierkanten meter bos gekapt. En dat is lang niet allemaal legaal. Dat kappen kost veel energie en er wordt veel CO2 bij uitgestoten. Daar staat dan een verminderde CO2 opname tegenover. Toch is hout een onmisbare grondstof voor de bouw en talloze producten. Hout vervangen door beton of kunststoffen kost veel meer energie en levert extra CO2 uitstoot.
Hout isoleert ook prima, zodat je voor verwarming of koeling minder energie gebruikt.
Gezellig zo'n open haard, toch? En goedkoop. Je spaart op de gasrekening. Maar klopt die redenering wel? Onder de streep ben je duurder uit. Tenminste, als je haardhout niet gratis krijgt, dan ben je duurder uit. Bovendien is een open haard nooit echt volledig in verbranding, zodat er meer schadelijk gassen door je schoorsteen naar buiten gaan. En ook het fijnstof moeten we niet vergeten. Terwijl jij er warmpjes bij zit ben je de buren met verbrandingsgassen en fijnstof aan het vergiftigen. Eén uur open haard stoken levert evenveel fijnstof als een autorit van Amsterdam naar Parijs.
Is een speciale houtkachel dan een optie? Ook niet echt, de warmte opbrengst in je woonkamer is beter, dat wel. Maar door je schoorsteen verspreid je toch ongewenste gassen en fijnstof.

Duurzame energie
Biobrandstoffen in elektriciteitscentrales worden ons verkocht als CO2-neutraal. Het zou mooi zijn als dit waar was. De praktijk is, dat in veel landen meer bomen worden gekapt dan er in dezelfde periode kunnen bij groeien. De CO2 opname vermindert aanmerkelijk en het rooien zelf produceert ook nog eens veel koolstofgassen. Niet alleen wordt in die landen de levende biomassa kleiner, er ontstaan ook kale vlakten waar het weer vrij spel heeft. In veel bosrijke landen is het landschap heuvelachtig of zelfs bergachtig. De bomen houden daar de boel bij elkaar en voorkomen zo aardverschuivingen. Doordat de klimaatverandering steeds hevigere regenbuien veroorzaakt is de kans op aardverschuivingen toegenomen. In de voorbije jaren zijn er in zulke landen zo al rampen gebeurd. Dat wordt alleen maar erger, zeker als het kappen van bossen op de hellingen in die mate voort gaat. Voor die landen is dat gemakkelijk geld verdienen. Ze kappen hun bossen met machines, alsof ze gras maaien. De bomen worden versnipperd en aan het Westen verkocht. Hier stoken we het op om stroom op te wekken, met de smoes dat dit ecologisch verantwoord is. En de overheid geeft daar ook nog subsidie voor. Het verbranden van spullen om stroom te maken moet stoppen. Dat is een 'middeleeuwse' methode, die het milieu te zwaar belast. Hernieuwbare energiebronnen, zoals zonlicht en wind, zijn een goed begin. Daarnaast kan zwaartekracht (denk aan waterkrachtcentrales) en veilige kernenergie (b.v. Thorium) een plekje krijgen.
Ook geothermische bronnen zouden een goede oplossing kunnen zijn, waar dat van toepassing en rendabel is. Net als waterstof, mits wetenschappers er in slagen om waterstof met schone energie uit water te winnen.

Ieder van ons zal keuzes moeten maken, anders komt er niets van terecht. Als consument bepaal jij wat er op de markt komt. Dat laat je niet aan overheden over, die per definitie achter de feiten aanlopen. 

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Kun je zelf iets tegen klimaatverandering doen?

Door klimaatverandering gaan we een tijd vol rampspoed tegemoet. Dit klinkt nogal pessimistisch, maar we moeten ook reëel zijn. Door opwarming zullen we vaker met hittestress te maken krijgen, meer kans op overstromingen door hevige regenval, smeltende gletsjers en smeltend poolijs. Dit leidt tot extreme droogte op één deel van de wereld en overstromingen in een ander deel. Nu al worden er oorlogen gevoerd om de gevolgen van deze veranderingen, met name door water- en voedseltekort.
Wat kun jij doen om de klimaatverandering af te remmen?
Onder het motto, verander de wereld, begin bij jezelf, hier in drie delen een aantal tips om zelf in actie te komen.

Foto Pixabay. opwarming bedreigt ons landschap.

Niet alle tips die hier volgen zijn voor ieder uitvoerbaar. Toch wil ik je aansporen iets tegen de klimaatopwarming te doen. Als we allemaal doorgaan zoals we dat al decennia lang doen, dan zullen we de gevolgen daarvan voelen. We laten bovendien aan de komende generaties een wereld na, die hun nog eeuwen vijandig gezind zal zijn.

Stop het gebruik van fossiele brandstoffen
Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen is wel al in gang gezet. Ook het gebruik van deze stoffen als grondstof voor talrijke producten wordt geleidelijk minder. Het besluit om Nederland binnen enkele decennia gasvrij te maken is bemoedigend. Met het toenemen van de welvaart neemt echter het energiegebruik nog steeds toe. Dat moet dan met elektrische energie worden ingevuld. Windenergie? Zonne-energie? Of wellicht iets anders, zoals MSR/Thorium reactors als tussenoplossing? Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van fotovoltaïsche technieken, bijvoorbeeld met stroomopwekkend glas, geeft goede hoop, dat we niet alle kaarten op windenergie moeten zetten. Iedere manier om energie op te wekken heeft nadelige bijwerkingen. We zullen daarom moeten diversificeren en 'smart grids' inzetten om de beschikbare energie effectief te verdelen.
Kunststoffen van fossiele grondstoffen worden vervangen door zogenaamde bio based oplossingen. Dit is tevens een manier om van een deel van ons afval af te komen.
Voedselproductie zal meer op de eigen regio gericht moeten worden. Productie en vervoer van landbouwgewassen vanuit verre landen kost heel veel energie. Voor een groot deel gaat dat per vliegtuig, en het vliegverkeer zal het langste van alle vervoersmethoden aan olie gebonden blijven. Het is ook niet eerlijk om in een warm land met veel armoede ons voedsel te produceren. Het moet zo goedkoop mogelijk, want de consument in de rijke landen let op de kleintjes, en voor de inheemse bevolking blijft vrijwel niets over. Ja, dollars waarmee ze op de wereldmarkt (duur) voedsel kunnen kopen. Zo zal Afrika nooit de graanschuur van de wereld worden, want de Afrikaanse bodem produceert net genoeg voor de eigen bevolking. En willen wij hun dat brood uit de mond stoten? Natuurlijk niet(?).

Zorg voor een goede infrastructuur
In Nederland en België worden energie neutrale gebouwen ontwikkeld. Al menige nieuwbouwwijk wordt zonder gasaansluiting opgeleverd. Warmte komt van bronnen, die daar een overschot van hebben. Door de gebouwen goed te isoleren is ook minder warmtetoevoer nodig. Koken op inductieplaten kost minder stroom. Slim geplaatste ramen zorgen ervoor dat we minder snel de verlichting aanzetten. Gloeilampen worden vervangen door LED-verlichting. Straatverlichting gebeurt met LED-systemen en steeds vaker worden die met bewegingsmelders aangestuurd. Zo kan de basisverlichting minimaal zijn en wordt feller licht ingeschakeld als daar behoefte aan is. Zo is het 's nacht donker en veilig door verlichting 'on demand'.
Goede wegen zorgen ervoor dat er met constante snelheid gereden kan worden. Dat kost minder energie dan slalommen om obstakels en aanschuiven in de file. Door toenemende welvaart lopen de wegen weer vol en staat we toch regelmatig stil of rijden stapvoets. Moeten we dan wegen bijbouwen en bestaande wegen verbreden? Ja en nee. Er bestaat geen 'beste antwoord' op deze vraag. Stilstand moet vermeden worden. Maar meer asfalt is niet altijd de beste oplossing. Die loopt ook weer binnen no time vol. Er moeten alternatieven komen, zodat er meer met collectief vervoer getransporteerd wordt. Een uitdaging voor het openbaar vervoer. Maar jij en ik kunnen al vast wat vaker de trein nemen.
Klimaatverandering zal ook als gevolg hebben, dat méér mensen in de stad willen wonen. Hiermee wordt het noodzakelijk om meer te bouwen. Maar bouwkundigen zullen naar andere oplossingen moeten kijken, dan de traditionele manier van bouwen. Cement is één van de grootste veroorzakers van CO2 vervuiling. En beton en asfalt in de steden zijn de belangrijkste oorzaken van hittestress in de zomer. Hoe langer een bouwproject duurt, hoe langer er voor het bouwen energie wordt gebruikt. Bouwen moet dus ook sneller en efficiënter.

Minder verbruiken
De simpelste manier om de productie van broeikasgassen te verminderen is minder kopen. Of, misschien een beetje vreemd advies, koop juist bulk of grootverpakkingen. Dat is niet alleen goedkoper, je vermindert ook het gebruik van verpakkingsmaterialen. Juist die verpakkingsmaterialen zijn een grote bron van milieuvervuiling. Bedenk ook, dat kartonnen verpakking minder milieuvriendelijk is dan je denkt.
Nu is het niet allemaal zwart-wit. Want er zijn producten die door individuele verpakking langer vers blijven, waardoor minder voedsel verspild wordt. Denk bijvoorbeeld aan komkommers. Het zou alleen geweldig zijn als hiervoor binnen afzienbare tijd bio based plastics worden gebruikt, die het milieu niet of minder belasten. Het beperken van verspilling is óók winst voor het milieu.
Koop vooral lokale producten van het seizoen. Waarom aardbeien met kerstmis?
Sta je op het punt een nieuwe auto te kopen? Overweeg dan een elektrische of op z'n minst een hybride. Beperk het gebruik van benzine of diesel. Nou zul je denken, ja hallo, elektrische auto's moeten met elektrische energie opgeladen worden en die stroom komt nog te vaak van fossiele brandstoffen. Zeker, dat is waar. Maar bedenk ook, dat het overheidsbeleid op schone stroomproductie gericht is. In de toekomst is die stroom beslist groener dan nu het geval is. En, niet onbelangrijk, het rendement van een elektromotor is ongeveer 30%, die van benzine slechts 11%.

Beperk het forensenverkeer
Ga dichter bij je werk wonen. Er zijn mensen die zich dagelijks kwellen door eindeloos in de file te staan, gewoon omdat ze kilometers ver van hun werk wonen. Ook de overvolle treinen in de spits zijn mede het gevolg van die forensen. Als je dichter bij je werk woont, kun je met de fiets of zelfs te voet naar je werk. Of je pakt het openbaar vervoer (de bus) over een korte afstand. Als dat echt niet kan, is het te overwegen om vaker thuis te werken. Of buiten de spitstijd reizen. De files veroorzaken niet alleen schade aan het milieu, maar kosten de maatschappij regelrecht geld. Met stilstaan is geen geld te verdienen. Bovendien is het een dagelijkse aanslag op ons humeur.
Als we minder makkelijk woon-werkverkeer over grote afstanden voor lief nemen is dat een stimulans voor de industrie om de productie meer over het land te spreiden. Dat is dan ook goed voor de achtergestelde regio's, waar werkloosheid nu nog een structureel probleem is.

Volgende week nog meer tips om klimaatverandering tegen te gaan.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Hoe houden bomen water onder controle?

Duurzaam waterbeheer is noodzakelijk om te voorkomen dat we in de steden in toenemende mate met wateroverlast geconfronteerd worden. Neerslagpieken via het riool opvangen en afvoeren is geen haalbare optie. Het kost teveel geld om het systeem op die pieken af te stemmen en de rioolzuivering heeft hinder van de extreme verdunning. Hierdoor komen meer schadelijke stoffen in het oppervlaktewater terecht.

Foto Pixabay: Wateroverlast bedreigt de steden

In de natuur stroomt 10% van het regenwater af naar meren, beken en rivieren. Zo'n 50% zakt in de bodem en voedt het grondwater. De rest verdampt en vloeit vertraagt af naar het oppervlaktewater.
In steden, waar de bodem verhard is door bestrating en gebouwen (in toenemende mate door verharding van tuinen) stroomt 55% van de neerslag direct af naar de beken en rivieren. Die kunnen de aanvoer niet aan en overstromen. Ook het riool kan het niet aan, zodat vervuild water via putdeksels overstroomt. Het komt zelfs via de toiletten de huizen binnen.

Door tuinen niet te verharden, maar zoveel mogelijk te beplanten kan 83% van de neerslag in de tuin infiltreren. Op die manier kunnen de huizenbezitters met een voor- en achtertuin een bijdrage leven aan 'droge voeten' tijdens extreme regenbuien, die door klimaatverandering steeds vaker zullen voorkomen.

 Het riool kan tot 500 keer de normale hoeveelheid water te verwerken krijgen.

Als gevolg van de klimaatverandering zullen vooral 's zomerse hoosbuien voor veel wateroverlast zorgen. Het riool krijgt soms wel 500 keer meer water te verwerken dan bij 'normale' neerslag. Overstromingen in steden zorgen voor heel veel economische schade. Water dringt de huizen binnen waardoor het huis en de inrichting schade oplopen. Voertuigen krijgen met waterschade te maken en dat geldt ook voor de infrastructuur. Denk bijvoorbeeld aan stroomuitval of breuken in gas- en waterleidingen. Verder ondervindt ook het verkeer veel hinder, voor bedrijven betekent dit hogere kosten en lagere omzetten. Ook kunnen kinderen niet naar school en werknemers kunnen hun werkplek niet bereiken.

Om de voeten droog te houden is het dan ook belangrijk om het rioolstelsel zo min mogelijk te belasten tijdens extreme neerslag. Daarvoor is simpelweg méér groen nodig. Bomen en struiken horen, om te beginnen, niet in een verharde bodem te staan. Zo kan ter plekke het water wegzakken. De bodem en de verbindingen met het grondwater vormen een voorname waterbuffer. Bomen vangen met hun kroon veel water, dat bovengronds blijft, vastgehecht aan de takken en bladeren. Een volwassen boom kan zo honderden liters water vasthouden. Dit zakt vertraagd naar de bodem en een groot deel verdampt ondertussen. Verder nemen de bomen met hun wortels grote hoeveelheden water op. Een volwassen boom kan zo wel meer dan 300 liter 'drinken'. Zo'n 95% van dat water wordt via de bladeren weer uitgeademd in de vorm van waterdamp. Ondertussen heeft het als transportsysteem voor de fotosynthese dienst gedaan.
Gezonde planten (dus ook bomen) leven in symbiose met mycorrhiza schimmels, die de wortels helpen bij het opnemen van mineralen uit de bodem. Schimmels gedijen alleen in een vochtige omgeving. Het is dus belangrijk dat planten in de bodem vocht zo lang mogelijk vasthouden. Ook dat is een buffer, die helpt wateroverlast tegen te gaan. Dit systeem komt in gevaar als water versneld wordt afgevoerd.

In een grote stad als Frankfurt beslaat het openbaar groen ongeveer een derde van het oppervlak. Via een gemeentelijke verordening geniet dit groen extra bescherming. Daarmee wordt hittestress en wateroverlast zoveel mogelijk vermeden. De groene richtlijnen gelden zowel voor de gemeente zelf als voor bedrijven en particulieren. Door deze ingrepen is de hoeveelheid af te voeren water met zo'n 28 miljoen kubieke meter per jaar gedaald.

Groene daken
Al die berekeningen hebben betrekking op steden met normale gebouwen en 'kale' daken. Als je alle, of zoveel mogelijk platte daken beplant ontstaat een nog grotere waterbuffer. De hoeveelheid overtollig regenwater kan daarmee nog eens drastisch verlaagd worden. Groene daken vormen daarom ook een speerpunt in het klimaat- en duurzaamheidsbeleid van heel veel gemeenten. Zo hebben de gemeente Rotterdam en de Erasmus Universiteit in december 2016 afgesproken om de universiteitsgebouwen te vergroenen. Groene daken hebben nog veel meer voordelen. (lees meer)

Een andere manier om de riolen te ontlasten is, het water opvangen in retentiebekkens. Door deze opvangbekkens strategisch in de stad aan te leggen kan eveneens veel water plaatselijk worden opgevangen. Vaak is zo'n bekken met gras begroeid en staan er bomen en struiken rondom. Dit geheel vormt niet alleen een fraaie groene plek in de stad, maar die combinatie is ook nog in staat veel water vast te houden en vertraagd via greppels, kanalen en beken naar de rivieren af te voeren.
Ook het herinrichten van beken helpt om te voorkomen, dat in de benedenloop van de rivieren extreem hoogwater voor overlast zorgt. Dan hoeven de dijken misschien niet zo hoog te worden, wat momenteel in Noord-Limburg voor conflictstof zorgt tussen de gemeenten en het waterschap.

Groen ingerichte waterbekkens in de steden maken het wonen op die plekken aantrekkelijk. Mensen willen graag meer betalen voor huizen, die tot 400 meter van zo'n groene oase liggen. Gemiddeld liggen de prijzen daar 15% hoger dan elders, waar minder groen voorhanden is. Via de OZB is dit ook weer aantrekkelijk voor de gemeentefinanciën.

Gemiddeld valt in de Nederlandse tuinen momenteel ruim 432 miljoen kubieke meter regenwater. Als we hiervan 10% extra kunnen vergroenen gaat er jaarlijks 33 miljoen kubieke meter minder water door de riolen. Gemeenten hoeven dan minder belastinggeld uit te geven om de riolen bestand te maken tegen extreme neerslag. Dat scheelt landelijk minstens € 9 miljoen per jaar op de begroting. Door daken te vergroenen kan daar nog eens € 9 miljoen per jaar bij komen.

In de gemeente Weert wordt in 2017 een wedstrijd georganiseerd om de voortuin met de X-factor. Verharding eruit, planten er in. Als zo'n tuin niet alleen duurzaam, maar ook nog mooi is maak je kans op de titel Voortuin met de X-factor 2017 en een aantrekkelijk geldbedrag als prijs. Mensen die geen voortuin hebben kunnen meedoen in de categorie Geveltuinen. Hier is meer informatie.

Lees meer over maatschappelijke en economische baten van groen: Groen loont.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Groen en duurzame energie

Het gebruik van fossiele brandstoffen is in 10 jaar tijd ongeveer 180% duurder geworden. De voorraden zijn eindig en de energiebedrijven beginnen zo langzaamaan de bodem van de put te zien. Met de traditionele kernenergie redden we het ook niet, de uraniumvoorraden reiken voor hooguit 10-15 jaar en deze techniek is zeer omstreden. Thorium gesmolten zout reactors zouden een veilig alternatief voor de stroomvoorziening kunnen zijn, maar deze techniek is nog lang niet operationeel inzetbaar. Ondertussen moeten we zuinig omgaan met wat we hebben en daarmee tevens de kosten verlagen en vervuiling verminderen. Met groen in onze leefomgeving valt zeker winst te halen.

Foto Pixabay: Groen dakterras in Parijs

Wat kunnen we van de boeren van eeuwen geleden leren? Zij plantten vaak een rij leibomen aan de zuid/west zijde van hun boerderij. Daarmee werd de straffe wind uit die zuid-westhoek tegengehouden en dat zorgde voor een beter leefklimaat in woning en bedrijf. Door een goede plaatsing van de bomen bespaar je tot 10% op de energiekosten. In de winter bespaar je zo op stookkosten en in de zomer zorgen de bomen voor verkoeling. Doordat de windlast op het gebouw afneemt zijn er ook minder kosten voor slijtage en stormschade. Een paar bomen voor je huis leveren dus in een reeks van jaren aanzienlijke besparingen op. De bomen in singels en lanen hebben ook vandaag nog hetzelfde effect. Koester die bomen.

Groene daken

Groene daken hebben eveneens een groot effect op energie- en kostenbesparing. Dat heeft een aantal oorzaken. De voordelen van groene daken zijn zo groot, dat gemeenten dat met speciale acties en subsidie stimuleren. Natuurlijk moet je dak er wel geschikt voor zijn. Alleen platte of licht hellende daken komen in aanmerking.

Geef ook ruimte aan mos, want dat filtert de lucht optimaal.

Planten gebruiken voor hun fotosynthese tot wel 70% van de instraling van de zon. Daarbij wordt ook water verdampt. Water is het transportsysteem in de plant, die mineralen vanuit de wortels naar de rest van de plant brengt. Op daken kan dit proces tot 40 graden verkoeling geven. Op een conventioneel (onbeplant) dak kan de temperatuur tot zo'n 70-80 graden oplopen. Door beplanting is de dakconstructie beschermt tegen de elementen en blijft de temperatuur tot ongeveer 35 graden beperkt. en dat heeft gevolgen:

• De zonnewarmte dringt niet door tot in het gebouw. Het blijft koeler, zodat het binnenklimaat aangenamer is. Wie gebruik maakt van airconditioning bespaart zo aanzienlijk op de stroomkosten. Eigenlijk heb je dan geen airco meer nodig.
  In de winter vormt het groen een extra laag isolatie, zodat er op verwarmingskosten gespaard kan worden. Bij verwarmde zolders zijn die besparingen hoger dan bij onverwarmde zolders.
  In steden in de omgeving van groene daken is de temperatuur in de zomermaanden gemiddeld 1,5 graden lager. Dit draagt bij aan het beperken van hittestress.
  
• Zonnepanelen hebben een ideale werkingstemperatuur van ongeveer 25 graden. Op een conventioneel dak betekent dit, dat het rendement drastisch verlaagd wordt. Met een groen dak komt de omgevingstemperatuur dichter bij die optimale werkingstemperatuur en het rendement blijft behouden.
  Het gebeurt vaak dat mensen die zonnepanelen op het dak hebben liggen de bomen willen kappen, die voor schaduw op de panelen zorgen. Het effect is dat de temperatuur op het dak zodanig stijgt, dat het rendement van de panelen met wel 20% achteruit gaat. Het kappen van de bomen heeft dus niet het beoogde effect, integendeel.
  Groene daken bevorderen ook de biodiversiteit, zeker in de steden is dat belangrijk.
  Veel groene daken worden met sedum beplant. Deze vetplantachtige soort is goed bestand tegen de omstandigheden op het dak. Maar ze draagt weinig bij aan biodiversiteit en de filtercapaciteit voor fijnstof is uiterst gering. Dan zijn bloemrijke kruiden niet alleen fleuriger, ze doen meer voor de biodiversiteit en filteren de lucht beter. En geef ook ruimte aan mos, want dat filtert de lucht optimaal.
  
• De kosten voor aanleg van een groen dak zijn hoger dan wanneer je het 'kaal' laat. Toch verdient zich die extra investering vaak al binnen enkele jaren terug. Afhankelijk van de constructie, beplanting en energiebehoefte ligt dit tussen 3 en 13 jaar. Een conventioneel dak kost per jaar ongeveer € 1,33 per vierkantenmeter. Een groen dak levert per jaar € 0,67 per vierkantenmeter op. Dit effect is niet alleen te wijten aan de isolatie, maar ook omdat een groen dak dubbel zolang meegaat, waardoor je veel lagere afschrijvingskosten hebt. Als er zonnepanelen in het spel zijn is de opbrengst zelfs hoger.
  

Als er 60 miljoen vierkantenmeter dakgroen wordt aangelegd levert dat gemiddeld ongeveer € 30 miljoen aan besparing op aardgas op. De andere besparingen zijn dan niet eens meegerekend.
Ook bomen, die woningen beschermen leveren een flinke besparing op. Als 50.000 woningen zo beschermd kunnen worden, besparen we gemiddeld per jaar € 4,4 miljoen op aardgas.

Veel gemeenten stimuleren de aanleg van groene daken met subsidie. Woon je in Weert? Dan loont het om eerst eens te kijken of je pand voor dakgroen geschikt is: Groene dakenkaart. Geschikt? Kijk dan nog eens op de site van Heerlijk Weert hoe je voor subsidie in aanmerking komt.

Lees meer over maatschappelijke en economische baten van groen: Groen loont.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Bomen inzetten voor schonere lucht

Om te beginnen een paar cijfers. In Nederland sterven jaarlijks rond 3000 mensen als gevolg van blootstelling aan verhoogde concentraties fijnstof. Het aantal mensen dat ziek wordt door fijnstof, is een veelvoud hiervan en dat werkt verhoging van de zorgkosten in de hand.
Een volwassen boom van 80 jaar en ouder vangt evenveel fijnstof af als een personenauto over 20.000 kilometer produceert. Bomen met smalle of harige bladeren zijn het effectiefst. En een wand van 15-17 vierkantenmeter die begroeid is met klimop heeft dezelfde capaciteit. En dan mos: 14 gram per vierkantenmeter. Een aanrader voor groene daken!

Luchtverontreiniging is slecht voor de gezondheid. In het verleden stierven zelfs de bossen door ongewenste gassen in de lucht. Gelukkig is dat inmiddels aanmerkelijk verbeterd, maar voor mensen en dieren zijn er nog steeds knelpunten, die de gezondheid schaden. Het RIVM monitort voortdurend de luchtkwaliteit en dat kun je van uur tot uur volgen op

Foto Pixabay: Luchtvervuiling

http://www.atlasleefomgeving.nl/kijken , kies "Luchtkwaliteit". En zoom vervolgens in op je eigen omgeving.
In de steden en langs snelwegen is de luchtkwaliteit vaak slecht. Zeker als er weinig wind staat. De verontreinigingen worden dan slecht verspreid en blijven in het gebied hangen. Door inwerking van zonlicht kan zo gemakkelijk smog ontstaan.

De boosdoeners

De lucht wordt verontreinigd door de aanwezigheid van bepaalde stoffen, die er niet in horen te zitten: de boosdoeners. Natuurlijk is het altijd beter iets aan de bron te doen, dan de gevolgen op te ruimen. Dat is symptoombestrijding. Maar zolang die missie onvoldoende slaagt is het goed om het lijden te verzachten door de inzet van groen. Bomen zijn in dit opzicht het meest effectief. Maar onderschat klimop en mos niet, zoals ik hierboven al beschreef. Maar wat zijn dan de boosdoeners?

Een rijk bodemleven is dus ook belangrijk in de strijd tegen fijnstof.

Fijnstof is met stip het grootste probleem. Dan bedoelen we het stof dat met 10PM wordt aangeduid. Dit is extreem fijn stof, dat tot diep in de longen en ander weefsel kan doordringen. Daar veroorzaakt dit fijne stof lichamelijke klachten die uitmonden in astma, COPD, hart- en vaatziekten en mogelijk ook kanker.
Met groen kunnen we te hoge concentraties fijnstof bestrijden. Naaldbomen dragen doorgaans het hele jaar door bladeren en door hun smalle bladstructuur zijn ze zeer effectief. Struiken en hagen dragen ook een steentje bij, vooral omdat ze windstromen afremmen en omhoog naar de boomkroon duwen. Ook plakkerige oppervlakten als gevolg van hars en honingdauw vangen fijnstof in. Het meeste stof wordt bij een regenbui naar de bodem gespoeld en een deel wordt dan via het riool afgevoerd. Een ander deel kan door bodemleven, vooral schimmels en bacteriën, geneutraliseerd worden. Een rijk bodemleven is dus ook belangrijk in de strijd tegen fijnstof.

CO2 is een gevolg van de verbranding van organische stoffen. Dit gas is een belangrijke bouwstof voor planten. In het fotosynthese proces wordt koolstof van zuurstof gescheiden. De koolstof gebruikt de plant als bouwstof en om suikers te maken. Het afvangen van CO2 is dus wel een belangrijke eigenschap van planten. De zuurstof is een afvalproduct, dat via de bladeren de plant weer verlaat. Nu is het niet zo dat bomen belangrijk zijn omdat ze zuurstof produceren, want ze gebruiken ook zuurstof in hun stofwisselingsprocessen. Het netto resultaat is bijna 0. Om ons zuurstofgehalte te waarborgen moeten we vooral de oceanen gezond houden. Daar wordt niet alleen het grootste deel van CO2 vastgelegd, maar ook de meeste zuurstof aan de atmosfeer afgegeven.

Om ons zuurstofgehalte te waarborgen moeten we vooral de oceanen gezond houden. 

Stikstofoxiden zijn eveneens een gevolg van verbrandingsprocessen, vooral door het verkeer. Door inwerking van zonlicht kan ook ozon ontstaan. Hier moeten ook vluchtige organische verbindingen genoemd worden. Te hoge concentraties zijn schadelijk voor planten en dieren. 

Tot bepaalde concentraties worden stikstofoxiden en ozon via de openingen in bladeren door planten opgenomen en gebruikt in de eigen stofwisseling. Dit is nodig voor groei en voor de aanmaakt van afweer- en signaalstoffen. Planten en bomen met een groot glad blad (dikke cuticula) zijn zeer effectief in het opnemen van stikstofoxiden en ozon. Denk bijvoorbeeld aan esdoorns.
Er zijn echter ook bomen, die zelf verhoogde concentraties vluchtige organische verbindingen uitstoten. Dat zijn onder andere de amberboom, platanen, populieren en eiken. Hier zal men bij de planning van openbaar groen aan moeten denken; door de verkeerde bomen te planten kan 's zomers smog eerder bevorderd dan verminderd worden.

Baten

Wat levert dat op? Hier een paar voorbeelden met betrekking tot fijnstof. Een nog niet volwassen boom in de stad van ongeveer 25 jaar levert een jaarlijkse baat van € 40,-. In een gemeente met 30.000 stadsbomen en 20.000 particuliere bomen is dat een flink bedrag: Liefst € 2 miljoen per jaar, waarschijnlijk méér, want volwassen bomen van 80 jaar en ouder zijn nog effectiever.
Klimop komt op € 2,40 per m2, per jaar. In plaats van klimop wordt vaak ook gekozen voor wilde wingerd, die levert slechts € 1,60 per m2/jaar op. 

En dan het dak op. Mos brengt het op € 5,60 per m2 per jaar. Een dak begroeid met sedum komt slechts op 4 cent per m2/jaar, maar daar staat tegenover dat sedum veel stikstofoxiden en vluchtige organische verbindingen neutraliseert.
Bovendien zorgt een groen dak ervoor dat:

• de dakconstructie langer meegaat.
• het dak beter geïsoleerd is.
• de temperatuur 's zomers tot maximaal 35-38 graden stijgt, waardoor zonnepanelen het goed blijven doen. Bij 75 graden op een 'kaal' dak vermindert de effectiviteit met liefst 20%.

Onder de streep gaat het dus om aanzienlijke bedragen. Meer groen levert dus méér baten op. En als vanzelf: minder groen verlaagt de baten. Vooral in de steden is hier veel te winnen. En natuurlijk te verliezen als het groen verminderd wordt ten behoeve van meer beton. 

Is het je opgevallen? Nergens in dit verhaal is gras genoemd (tot nu dus). Gras biedt ten aanzien van baten door gezonde lucht geen of marginale voordelen. Wel is gras belangrijk om sociale cohesie en beweging in de buitenlucht te stimuleren. En in die zin heeft het dus zeker een functie, maar dat is een ander hoofdstuk.

Lees meer over maatschappelijke en economische baten van groen: Groen loont.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn
Abonneer je op de nieuwsbrief: http://eepurl.com/bRSGNP
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.