Zijn we klaar voor extreem klimaat?

 

Foto: Pixabay

In opdracht van het Planbureau voor de Leefomgeving heeft Wageningen University & Research onderzocht in hoeverre Nederland klaar is voor de klimaatverandering, waarmee we de komende jaren geconfronteerd worden. We krijgen steeds meer te maken met extreme weersomstandigheden, meer hitte, droogte en wateroverlast.

Wat zijn de kansen en risico's voor de natuur (o.a. natuurbranden) en de landbouw?

De onderzoekers keken met name naar op natuur gebaseerde oplossingen. Natuurlijk zijn er ook technologische oplossingen denkbaar, maar die vergen forse investeringen, terwijl de natuur het nagenoeg gratis voor ons oplost. Op voorwaarde dat je voor de natuur de juiste uitgangspunten waarborgt. 

We moeten dringend keuzes maken

Extreme weersomstandigheden kunnen de dagelijkse gang van zaken flink verstoren en flinke schade veroorzaken. Daarnaast zal ook de zeespiegelstijging voor ons laaggelegen land forse problemen veroorzaken. Dat levert niet alleen een veiligheidsrisico op voor de lager gelegen delen van Nederland, maar zal ook nadelige gevolgen hebben voor o.a. de landbouw. Voedselproductie komt hiermee onder druk te staan en daarmee ook onze export van voedingsmiddelen. Vergeet niet, dat we ongeveer 75% van de (huidige) landbouwproductie exporteren. De vraag is wie dan straks voorrang krijgt, de export of de binnenlandse markt.

De onderzoekers benadrukken dat ons land ingrijpende keuzes moet maken. We kunnen de gevolgen van klimaatverandering niet volledig ombuigen. Daarvoor stelt ons land in het mondiale beeld te weinig voor. We kunnen wel proberen de gevolgen van de klimaatverandering met lokale maatregelen een beetje te dempen. De scherpe kantjes eraf halen. Hoever willen we daarmee gaan? Wie gaat dat betalen? En welke maatregelen krijgen prioriteit? Dit zijn politieke keuzes, die bepalen hoe we ons tegen klimaatextremen wapenen. En of dat allemaal wel genoeg is. 

Conclusie van het WUR-rapport is dat we zulke keuzes nog niet hebben gemaakt. Anders gezegd, zij adviseren de beleidsmakers dat zij keuzes moeten maken hoe we dit allemaal willen gaan doen. Dat zal een moeilijke opgave zijn in een tijd, dat de regering ook geconfronteerd wordt met een energiecrisis.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).|
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Wat is de waarde van bomen of regenwouden?

 

foto: Pixabay

Ik houd ervan om de waarde van natuur, of bomen in het bijzonder, in geld uit te drukken. Zo heb ik een rekenmodel ontwikkeld om de vervangingswaarde en ecosysteemdiensten van (stads)bomen te berekenen. Daarvoor maakte ik gebruik van bestaande modellen als het Belgische VVOG, het Europese TEEB en het Amerikaanse i-Tree.

Maar ik ben niet de enige die zich hiermee bezig houdt en ook de focus kan anders. Zoals bij dit onderzoek van de Universiteit van Leeds. De Engelse wetenschappers wilden weten wat de vochtproductie van regenwouden economisch betekent voor de omgeving. Omgeving moet je ruim zien, want de regenwolken die in het Kongo-bekken ontstaan zijn bijvoorbeeld voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de Nijl.

Uit dat onderzoek blijkt dat die waarde kan oplopen tot (gemiddeld) 2,4 miljoen Dollar per hectare, per jaar. Bij de Amazone als geheel ligt dat ligt op 20 miljard Dollar per jaar. Dat is een veel hoger bedrag dan kappen en exploiteren voor landbouw of mijnbouw kan opleveren.
Elke vierkanten meter regenwoud levert per jaar 240 liter water. Regenwouden, maar ook de bossen in onze regio, kappen om plaats te maken voor landbouw of industrie is dus feitelijk kapitaalvernietiging. Het verlies aan waterproductie is groter dan de potentiële opbrengst van die investeringen.

 De natuur levert ons ecosysteemdiensten die belangrijk zijn voor de mensheid. Bomen spelen daarin een voorname rol, simpel omdat zij zulke omvangrijke organismen zijn. Verkoeling, CO2 afvangen en waterdamp genereren om de waterkringloop verder het land in te brengen, zijn wel de belangrijkste ecosysteemdiensten van bossen. En dat blijkt nu dus ook een niet te onderschatte waarde te hebben.

De wateropbrengst van bomen is vitaal voor alle leven op aarde. Het zwaartepunt ligt bij de tropische bossen. En met de huidige voortgang van de klimaatverandering wordt dat nog veel urgenter.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).|
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Waarom we juist de grote dikke bomen moeten koesteren

 

foto: Pixabay

Hoe groter de boomkroon, hoe meer fotosynthese. Hoe groter de boom, hoe meer koolstof hij kan opslaan, zowel bovengronds als ondergronds. En dit laatste is natuurlijk een interessant gegeven met betrekking tot klimaatbeheersing. Maar dit schuurt ook een beetje (veel). Niet iedereen is zich hiervan bewust en vooral de houthandel heeft een logische voorkeur voor grote dikke bomen met rechte stammen en weinig noesten. Hiervan kun je de mooiste planken zagen.

Wetenschappers van een universiteit in Peru trokken de Amazone in om dit verschijnsel nader te onderzoeken en de opslagcapaciteit van bomen te kwantificeren. Zij wilden weten hoe de boomsoorten onderling verschillen en vanaf welke dikte de koolstof opslag het grootst is. Waar je dus met je kettingzaag weg moet blijven.

De houthakkers hanteren als regel dat ze bij voorkeur bomen van meer dan 41 centimeter doorsnee kunnen kappen. Maar het onderzoek liet zien dat de meeste bomen pas vanaf 46 centimeter in het volwassen stadium komen en dan ook de meest koolstof  opslaan.

Een extreem voorbeeld is de Cedrelinga catenaeformis, die pas met 61 centimeter volwassen is. Onder die maat slaat deze soort 0,70 ton koolstof per hectare op. Voorbij die maat loopt het op tot 5,21 ton per hectare. De conclusie van dit onderzoek is dat, als je de dikste bomen velt er niets van klimaatambities terecht komt. Herplanten met jonge bomen kan dit verlies niet compenseren, dat gaat vele tientallen jaren duren. In veel gevallen meer dan 100 jaar. 

Biodiversiteit en  ecosysteemdiensten
Niet alleen de koolstof opslag van de oudere bomen is belangrijk. Ook de ecosysteemdiensten die zij aan hun omgeving leveren tellen mee. Hun schaduwwerking koelt de bodem zodat die niet uitdroogt en het bodemleven mogelijk maakt. Oude bomen bieden aan veel dieren voedsel en (veilig) onderdak. Daarnaast is het belangrijk om in een gebied een mix van boomsoorten van alle leeftijden moet hebben voor een gezond ecosysteem. Dit komt zwaar onder druk te staan als je de vitale oudere bomen weghaalt en die vervangt met monoculturen van jonge aanplant.  Dit geldt niet alleen voor het regenwoud van Peru, maar overal op onze planeet, in de bossen en in onze steden. Respecteer de oude bomen, want de jonge bomen hebben nog niet zoveel ervaring.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).|
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

De eik als godenboom

Bloeiende Zomereik

 Bomen zijn de meest dominante planten op onze planeet. Ze worden groot, ze worden oud en bieden veel voor hun omgeving. In Europa neemt de eik een bijzondere plaats in. Bij Scandinavische, Midden- Europese en Zuid-Europese volksstammen kreeg de eik zelfs een goden status. Onder eiken werd vergaderd, goden vereerd en recht gesproken. En dat was niet voor niets. Omdat eiken bijzonder oud kunnen worden, groot en imposant uitzien en niet op de laatste plaats veel te bieden hadden voor een grote biodiversiteit zagen de prehistorische Europeanen de eik als iets bovennatuurlijks. Ze hebben een directe verbinding met de goden daarboven. Goden zoals Thor en Wodan. Maar ook Daghdha (Kelten), Zeus (Grieken) en Jupiter (Romeinen).

In het prehistorische Nederland vormde de eik een verbinding met de goden in het algemeen en Wodan in het bijzonder. Die rol voor de eik was terecht, in elk geval voor de Germanen die toen leefden. In hun ogen was de eik een boom die het eeuwige leven had. Niemand kon zich een voorstelling maken van een mogelijk einde van de eik,...over 1000 of 1500 jaar. De waarnemingshorizon strekte zich hooguit over drie generaties uit. Die boom stond er al toen ik geboren werd en hij staat er nog als ik naar de goden in de hemel vertrek. Misschien wel door tot in de top van die boom te klimmen. Dat beeld dwong respect af.

Eiken geven veel

Oude eiken die zulke memorabele leeftijden bereiken worden in 'ons' Europa steeds zeldzamer. Maar er zijn nog steeds oude knarren die tussen 1000 en 1500 jaar hun omgeving verrijken. En ze worden terecht beschermd en gerespecteerd door de lokale bevolking. Niet alleen het uiterlijk van de eik is indrukwekkend, ook wat hij geeft aan zijn directe omgeving: voedsel, schone lucht, onderdak, kraamkamer, veiligheid, koelte, verkleint wateroverlast en voorkomt aardverschuivingen.
Inlandse eiken geven onderdak aan meer dan 250 organismen en is daarmee koploper in dienstbaarheid aan het ecosysteem. Zelfs na hun dood zijn ze dienstbaar aan hun omgeving. Belangeloos, bomen eisen daar niets voor terug. Hooguit respect en de vrijheid om op die plek oud te mogen worden.

Zoals de natuur in het algemeen, geven ook oude imposante bomen mentale rust. Eiken en beuken doen dat extra goed. Ieder mens zou een mooie grote, oude boom in zijn directe woonomgeving moeten hebben. Het is een mentaal ankerpunt die zowel de plek als de mensen in zijn buurt een speciale identiteit verlenen. Voor sommige mensen heeft het iets spiritueels. Je wilt zo'n boom knuffelen. 
Hoe ouder de boom hoe groter het verdriet als hij er niet meer is. Zelfs als je niets met bomen hebt.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).|
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Hoe planten het CO2 niveau leefbaar houden?

 

Tijdens een ijstijd daalde het CO2 gehalte sterk, waardoor de aarde afkoelde, maar het bleef altijd net boven een ondergrens hangen. Het bleef net warm genoeg om de meeste planten in leven te houden. Dit was voor wetenschappers een groot raadsel. Het vermoeden bestond dat de planten zelf hiermee te maken hadden. Maar hoe dan?

Al eerder hebben we vastgesteld dat planten meer zijn dan simpele decoratie van het landschap. Ze blijken in staat te zijn om met elkaar te communiceren en hun omgeving waar te nemen. En ze blijken in staat hun omgeving zodanig te beïnvloeden dat hun overlevingskansen gewaarborgd worden. Daarin blijken ze succesvoller dan mensen.

Zo deden planten dat
In boomfossielen van 20.000 jaar oud vonden onderzoekers aanwijzingen voor het proces, waarmee bomen hun eigen overleven managede. Dat proces noemde men fotorespiratie.
De planten begonnen zuurstof op te nemen en koolstofdioxide uit te stoten. Het omgekeerde van fotosynthese, waarbij koolstof wordt vastgehouden voor de opbouw van cellen zuurstof wordt uitgestoten.  Volgens metingen van moleculen bleek dat fotosynthese wel nog plaatsvond, maar dat CO2 niet in het hout en de bodem wordt opgeslagen, Het werd direct weer aan de omringende lucht afgegeven.

Planten kunnen dus een rem zetten op ongewenste veranderingen in het milieu. In dit geval dus afkoeling.

Werkt dit ook voor ongewenste opwarming? Blijkbaar werkt die handrem bij opwarming minder goed, waarschijnlijk omdat de mens nu in dit proces de storende factor is. Maar hierover zullen ongetwijfeld vervolgonderzoeken komen.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).

Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

In je gemeente meer groen, of beter groen?

 

Bomenpaspoort bij een monumentale
beuk in Weert

In veel Nederlandse steden wordt best wel aandacht besteed aan de openbare groenvoorziening. Daarbij zijn vooral bomen heel belangrijk. Toch zien ecologen en klimaatdeskundigen dat die groenvoorziening niet altijd het gewenste effect heeft. Niet voor het milieu, niet voor biodiversiteit, niet voor welzijn en gezondheid van de inwoners. 
Wat schort er dan aan?

Voor een optimaal effect van bomen in steden is de 3+30+300 regel geïntroduceerd.
Dit betekent dat je vanuit je woning, werkplek (of school) toegang moet hebben tot groen:
- Vanuit je verblijfplek moet je minimaal 3 bomen kunnen zien, vooral het groen, dus de boomkroon.
- De leefomgeving moet voor zeker 30% bedekt zijn met groen in diverse lagen, van gras tot bomen.
- Vanaf je woon- of werkplek moet je binnen 300 meter een goed dekkende groenvoorziening kunnen bereiken. Denk aan een park of een laan met brede groenstrook, bijvoorbeeld een border met gras, kruiden, struiken en bomen.
De ecosysteemdiensten van bomen laat zich met speciale modellen uitrekenen. Dit wordt bijvoorbeeld weergegeven met het bomenpaspoort op de foto.

Zorg voor diversiteit in zowel horizontale als verticale richting

Die variatie is erg belangrijk. Niet alleen voor de biodiversiteit: diverse planten trekken ieder diverse soorten insecten aan, en die op hun beurt is weer aantrekkelijk voor vogels en (kleine) zoogdieren. En hoe leuk is het als je in het najaar een verscheidenheid aan paddenstoelen in je straat kunt vinden.
Daarnaast is die verscheidenheid van groen belangrijk voor het groen zelf. Juist door die diversiteit blijft het groen langer gezond. Ziekten en plagen krijgen minder kans. In een monocultuur kan een plaag in één keer een massa planten beschadigen of zelfs doden. In een biodiverse cultuur worden plagen vaak beperkt tot één of enkele exemplaren. Bovendien speelt de grote verscheidenheid aan insecten en m.n. vogels een belangrijke rol bij het bestrijden van plagen.

Ook wordt vaak voor een verkeerde boomsoort gekozen voor de plek waar die geplant wordt. Zo'n boom ontwikkelt zich slecht, wordt ten koste gaat van vitaliteit, zodat zo'n boom geen toekomst heeft. Maak nooit de fout om de groei van bomen te spiegelen aan die van mensen. Bomen groeien langzaam, maar kunnen dan ook heel oud worden. De meeste boomsoorten worden na 80 jaar volwassen.

Voor groenbeheerders is het belangrijk om aandacht te besteden aan de verticale en de horizontale diversiteit. Vaak wordt de bodem niet of te weinig bij de planning betrokken. Maar juist de bodemgesteldheid en wortelgroei hebben grote invloed op alles wat er boven de grond gebeurt. Wortels hebben ruimte nodig en zij sluiten aan op netwerken van wortels (van andere planten) en bodemschimmels. Die netwerken zijn enorm belangrijk voor een gezonde ontwikkeling boven de grond. 

Burgerinitiatief 
Als burger heb je zeker invloed op een gezonde en duurzame ontwikkeling van stedelijk groen. Ook als je gemeentebestuur op papier het juiste nastreeft kan het zijn dat er in jouw straat of jouw wijk het één en ander fout gaat met het openbaar groen. Handhaving is dan het sleutelwoord. Spreek je gemeente erop aan, dat ze doen wat ze beloven en erop toezien dat het ook volgens de richtlijnen uitgevoerd wordt.

Je bent als burger niet machteloos tegenover (lokale) overheden. Je kunt altijd als belanghebbende een zaak aanhangig maken bij het gemeentebestuur. Je kunt natuurlijk ook een burgerinitiatief starten en via dat platform langdurig een vinger aan de pols houden, voor wat betreft natuur en milieu. In Weert hebben we bijvoorbeeld de Stichting Groen Weert (SGW). We werken inmiddels samen met andere organisaties en ook is de samenwerking met de gemeente goed.

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.

Meer lezen: Nature Today

Probiotica voor de plantenwereld

Foto: Pixabay

 Gebruik jij ook probiotica? Voor onze darmen zijn ze heel belangrijk. Dus moet je zorgen dat die bacteriën in je darmen op sterkte blijven en regelmatig gevoed worden door (fermenteerbare) voedingsvezels te eten.
Maar die bacteriën (en schimmels) zijn niet alleen belangrijk voor het mircobioom van dieren (en dus mensen). Ook planten danken hun gezondheid en voortbestaan aan deze microwereld, we noemen het fytobioom.

Onderzoekers van de universiteit van Lausanne laten ons kennismaken met de ondergrondse wisselwerking tussen wortels en de microwereld, aantrekkingskracht, strijd en verraad. Het is een dynamische wereld die de gezondheid van natuurgebieden en de landbouw bepalen. Het laat ook zien welke factoren deze dynamiek onder druk zetten, zoals overbemesting en stikstofverbindingen, chemische bestrijdingsmiddelen en het klimaat (langdurige droogte en/of wateroverlast). Een gezonde samenwerking tussen de wortels en het microbioom onder onze voeten is essentieel voor een gezonde flora. En voor de toekomst van de landbouw.

In deze wisselwerking spelen ook insecten een belangrijke rol. Zoals we allemaal weten is met name de biodiversiteit en de biomassa van de insectenwereld ernstig bedreigd. Dit alles verstoort het evenwicht in het fytobioom en daarmee de gezonde groei van planten.

Net als in onze darmen kunnen daardoor 'slechte bacteriën en schimmels" de overhand krijgen wat het organisme bevattelijk maakt voor ziekten. Er zijn heel wat parasiterende schimmels die klaar liggen om de macht over te nemen, zodra de plant verzwakt. Denk bij bomen bijvoorbeeld aan reuzenzwam en honingzwam. Bij gezond evenwicht krijgen deze schimmels geen kans, maar slaan toe zodra de plant enige vorm van zwakte toont. Met een gezond fytobioom kan een boom een periode van droogte best overleven. Een verstoord microleven is dan bedreigend en vaak ook meteen het doodvonnis.

Planten redden zich vaak door glutamine te lekken waarmee (goede) bacteriën en schimmels zich voeden. Daarmee mobiliseert de plant een leger dat bedreigingen in toom houdt. Maar soms, als het evenwicht verstoord is, pakt deze strategie verkeerd uit en ontwikkelen zich juist slechte microben, die het voortbestaan van de plant bedreigen. Door minder kunstmest en pesticiden te gebruiken kunnen boeren deze mismatch voorkomen. Hieruit blijkt dat de werkwijze van traditionele landbouw het eigen voortbestaan ondermijnt. Om de sector en de voedselzekerheid te waarborgen is het dus belangrijk om over te schakelen op meer biologische landbouwsystemen. 

Deze blog is een voortzetting van het boek Duurzaam groen en welzijn - Gratis voor donateurs van Stichting Groen Weert. (www.groenweert.nl).
Deel dit bericht met je netwerk via onderstaande buttons.